W świecie zamówień publicznych coraz częściej liczy się nie tylko to, co kupujemy, ale także od kogo. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej daje urzędom potężne narzędzie, które pozwala kierować publiczne środki do podmiotów łączących biznes z misją społeczną.
Kluczem do tej współpracy jest art. 26 ustawy o ekonomii społecznej.
Czym jest „zastrzeżenie podmiotowe” z art. 26?
Zgodnie z tym przepisem, jednostki sektora finansów publicznych mogą zdecydować, że o dane zamówienie będą mogły ubiegać się wyłącznie przedsiębiorstwa społeczne.
Stosuje się to do tzw. zamówień podprogowych (bagatelnych), czyli takich, których wartość nie przekracza progu stosowania ustawy Prawo Zamówień Publicznych.
Dlaczego to ważne?
W standardowym przetargu przedsiębiorstwo społeczne (często zatrudniające osoby z niepełnosprawnościami lub w inny sposób zagrożone marginalizacją) może mieć trudność z konkurowaniem cenowym z dużymi wykonawcami. Art. 26 tworzy dla nich „bezpieczny poligon”, gdzie konkurują tylko z podmiotami o podobnej strukturze i misji.
Rok 2026: Większe możliwości dzięki nowym progom
Wspomniane wcześniej podwyższenie progu stosowania ustawy PZP do 170 000 zł netto ma kluczowe znaczenie dla ekonomii społecznej:
- Szerszy rynek dla PS: Więcej zamówień o wyższej wartości będzie mogło być realizowanych w trybie art. 26 bez konieczności stosowania pełnych procedur PZP.
- Uproszczona ścieżka: Dla urzędu oznacza to mniej biurokracji, a dla przedsiębiorstwa społecznego – łatwiejszy dostęp do zleceń, które pozwalają im utrzymać miejsca pracy dla osób potrzebujących wsparcia.
Jakie warunki musi spełnić wykonawca?
Zgodnie z art. 26, zamawiający może zastrzec zamówienie dla przedsiębiorstw społecznych działających na podstawie działające na podstawie ustawy o ekonomii społecznej lub właściwych przepisów państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
Ważne: Status przedsiębiorstwa społecznego jest potwierdzany decyzją wojewody. Zamawiający może łatwo zweryfikować wykonawcę w publicznym rejestrze prowadzonym przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Procedura w 3 krokach
Aby skorzystać z preferencji dla ekonomii społecznej, urzędnik musi pamiętać o formalnościach:
- Wniosek o uruchomienie: Informacja o zastrzeżeniu musi znaleźć się już we wniosku o rozpoczęcie procedury.
- Dokumentacja: Zapis o tym, że „o zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie przedsiębiorstwa społeczne”, musi widnieć w zapytaniu ofertowym lub regulaminie.
- Weryfikacja: Na etapie oceny ofert należy sprawdzić, czy wykonawca posiada status PS.
Dlaczego warto stosować art. 26?
Wydawanie publicznych pieniędzy zgodnie z art. 26 to nie „dotacja”, to inwestycja w lokalny kapitał społeczny:
- Realizacja wskaźników: Wiele projektów unijnych wymaga wykazania tzw. klauzul społecznych.
- Oszczędność polityki społecznej: Każda osoba zatrudniona w przedsiębiorstwie społecznym to realne oszczędności dla budżetu państwa (mniejsze wydatki na zasiłki).
- CSR administracji: Urząd staje się liderem odpowiedzialności społecznej, budując pozytywny wizerunek w regionie.
Przykłady usług idealnych pod art. 26:
- Catering i usługi gastronomiczne.
- Pielęgnacja terenów zielonych i sprzątanie.
- Druk materiałów promocyjnych.
- Prace remontowe i konserwatorskie.
- Usługi opiekuńcze i asystenckie.
- Opieka wytchnieniowa i wiele, wiele innych.
Art. 26 ustawy o ekonomii społecznej to jeden z najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych sposobów na prowadzenie odpowiedzialnej polityki zakupowej. W obliczu zmian w 2026 roku i podniesienia progów bagatelności, narzędzie to stanie się jeszcze bardziej dostępne dla urzędników i samorządowców.